Nette schoenen

rand-club_rhodes-room
De Rhodes-zaal in de Rand Club, Central Business District, Johannesburg. Deze herensociëteit is een jaar na de stichting van Johannesburg (1886) opgericht, tijdens de koorts die volgde op de vondst van goud aan de Witwatersrand. Cecil Rhodes geldt als de oprichter; Rudyard Kipling en Winston Churchill waren prominente leden. “Een hoekje van Johannesburgs Central Business District zal voor eeuwig Engeland zijn. Maar het is niet mijn Engeland,” schreef een Britse journalist onlangs over zijn bezoek aan deze club. De sociëteit leidt sinds enige decennia een wat kwakkelend bestaan. De grote banken en mijnbouwondernemingen zijn al in de nadagen van de Apartheid uit het centrum vertrokken naar het noorden van de stad, en het ledenbestand veroudert. Noodgedwongen stelde de club zich daarom in 1993 open voor vrouwen.  

Op 3 augustus werden in Zuid-Afrika door het hele land heen gemeenteraadsverkiezingen gehouden. Rond die tijd was ik ook jarig. Hieronder volgt een WhatsApp gesprek met mijn vriendinnen L. en P. Een jaar geleden trok ik met hen door Zuid-Afrika en deden we samen pogingen de Zuid-Afrikaanse geschiedenis, maatschappij en politiek te begrijpen. Met mijn partner M. woon ik samen in een Art Deco wolkenkrabber in het Central Business District in Johannesburg, een krachtwijk, in Nederlands beleidsjargon.

L: Gefeliciteerd met je verjaardag!
P: Ik sluit me geheel bij L. aan: van harte!
ik: Ik verjaarde vannacht trouwens in een Brits-koloniale herensociëteit in Joburg (verjaardagsfeestje van onze huisbaas die daar lid van is). Het hele pand stond en hing vol met beeltenissen van Cecil Rhodes. Verbijsterend. En er was veel volk, maar hooguit 3 gekleurde mensen (naast het personeel). Het rare is dat die club op minder dan 10 minuten lopen van ons huis zit.
P: Die eerste zin alleen al: “ik verjaarde vannacht trouwens in een Brits-koloniale herensociëteit in Joburg” – die is om zoveel redenen jaloersmakend!
Superopeningszin van een boek (“zij verjaarde”, etc.).
– Dat je je verjaardag op zo’n bijzondere plek begint
ik: Om antropologische en cultuur-historische redenen inderdaad heel interessant. Maar in Utrecht breng ik toch ook mijn vrije tijd niet door bij het Corps? Wat een poenerigheid. Terwijl het woord “inclusive” om de drie zinnen viel…
Een bal op een podium zei dat boze tongen beweren dat de Rand Club racistisch is, en vrouwen en mensen met één been uitsluit (niemand in het publiek lachte). Maar dat dat dus helemaal niet zo is.
“We zijn juist heel inclusief, en het lidmaatschap is ook helemaal niet duur.”
P: – Het nonchalante “trouwens”
– het spannende/exotische van het Brits-koloniale
– het spannende/exotische van Johannesburg
– de combinatie van dit alles
ik: Toegegeven, het is een heel bijzondere plek. Ik moest en zou er heen. Heb er zelfs (quasi…-)nette schoenen voor gekocht (was bang dat ik er anders niet in kwam).
P: Ik overweeg mijn hele boek om te gooien voor deze openingszin. [P. werkt aan een roman]
Ik zit in een bus in Hilversum. Echt, de oceanen van verschil die tussen jouw nacht en mijn dag zitten….
ik: Helaas had ik geen tasje en dus niet mijn telefoon bij, dus heb geen foto’s. Superjammer, vooral toen het langzaam indaalde dat Paul Kruger links en Cecil Rhodes rechts naast de ingang stonden. Ik heb het nog even gecheckt bij mijn huisbaas, maar de hele vraag leek hem te bevreemden.
P: “Zij vierde haar verjaardag vannacht trouwens in een Brits-koloniale herensociëteit in Johannesburg. Zij had er zelfs quasi-nette schoenen voor gekocht omdat ze bang was dat ze er anders niet in kwam” – echt, niks meer aan doen.
ik: Boven hing nog ergens een geschilderde excuus-Mandela (naast de zaal met antieke geweren en de bibliotheek met biografieën van Britse staatslieden en geschiedschrijvingen over Empire).
M. kreeg lust om iets kostbaars te jatten (een set protserige koperen kannen), en ik om iets kapot te maken (de twee beelden).
Jammer genoeg zijn we allebei netjes opgevoed.
P: Ga door! Dit boek schrijft zich vanzelf!
ik: Beetje pocherig boek wordt het wel, vrees ik.
P: Dit is een blog, Marieke. Copy paste klaar.
ik: Ik denk erover de app-conversatie integraal op mijn blog te zetten…
Element van het blog bericht wordt ook dat ik die quasi-nette schoenen op straat gekocht had (voor 100 Rand / 6 euro), en M. dat gebruikte om de huisbaas er van te overtuigen dat hij de straatverkopers NIET moet verjagen rond ons (nu ja, zijn) huis.
P: Oh was ‘ie dat van plan dan? Daar heeft het constitutioneel hof toch iets over gezegd?
ik: Ja, zeker. Maar had ik al gezegd dat ‘ie lid is van een Brits-koloniale herensociëteit?
P: Hm, ja.
L: Wordt er op zo’n feestje nou veel over politiek (cq de verkiezingen) gepraat of juist niet? En was het Democratic Alliance publiek?
ik: Ik ving inderdaad veel gepraat over de verkiezingen op en heb nog gepraat met een mevrouw die als waarnemer bij de verkiezingen was. Die waarnemers zijn hier kennelijk partijgebonden. Toen ik haar vroeg namens welke partij zij waarnam, zei haar man (een Ier, dus mocht net als wij niet stemmen): ja, wat denk je, ze is blank en blond… (ze wás trouwens niet eens blond).
Inderdaad dus DA. Maar de man vertelde dat hun zoon EFF had gestemd, en dat hij daar begrip voor had. En zij had ontdekt dat haar ANC buurvrouw bij haar op school (in Joburg) had gezeten en dat ze dat zo leuk vond.
Mijn huisbaas heeft inderdaad ook voor de DA campagne gevoerd.
P: Zal ik, om het voor de lezers die iets minder ingevoerd zijn, even vragen hoe het ook al weer precies zat met EFF en DA? Zodat het een beetje natuurlijk overkomt als je deze app-conversatie integraal op je blog zet?
En heb je een foto van je nieuwe schoenen?
L: Gezien het percentage kunnen toch niet alleen blanken op de DA gestemd hebben, maar ook de colored + zwarte, stedelijke middenklasse.
Ik wil die schoenen ook zien!

tswane-residents-have-lost-faith-in-the-anc

ANC posters in Pretoria, vlak voor de verkiezingen. Bron: Mail & Guardian. Kiezers zijn tamelijk teleurgesteld in het ANC van Jacob Zuma. Maar vanuit het perspectief van inwoners van landen waarin partijen nooit een absolute meerderheid halen, is een steun van gemiddeld 55% van de stemmen voor het ANC nog steeds behoorlijk groot. In de politiek belangrijke grote steden Pretoria en Nelson Mandela Bay (Port Elizabeth) is de ANC echter niet langer de grootste partij. In de West Kaap (waaronder Kaapstad), waar de DA het al langer voor het zeggen had, zijn de verhoudingen minder veranderd. In mijn tijdelijke woonplaats Johannesburg blijft het ANC weliswaar de grootste partij, maar heeft het niet langer de absolute meerderheid van 60 % van de stemmen die het bij de vorige verkiezingen kreeg. In de grote steden zijn de coalitieonderhandelingen inmiddels in volle gang. 

 

ik: O ja, natuurlijk, de Democratic Alliance (DA) en de Economic Freedom Fighters (EFF). De DA is een liberale, overwegend witte partij met een zwarte partijleider, Mmusi Maimane, die Bram Vermeulen in NRC consequent aanduidt als “charismatische jonge ex-priester”. Hij is inderdaad jong, en vast een ex-priester (alhoewel, op zijn leeftijd?). Maar hier vindt niemand hem charismatisch. Sommigen vinden hem een vertederende snotjongen, die steeds, ach shame, faalt in zijn pogingen historische toespraken te houden. Maar de meesten zien in hem een goedkope truc om zwarte kiezers te trekken voor een partij die wekelijks een keer in het nieuws komt door telkens weer een nieuw incident dat een diepgevoelde heimwee naar Apartheid onthult.
Kwam dit natuurlijk over?
Maar goed, de DA heeft haar electoraat traditioneel dus onder de witte middenklasse. Inderdaad L., dat was dus een van de grote verrassingen van de afgelopen verkiezingen (naast het verlies van het ANC in de grote steden) dat ook in townships als Soweto ineens op DA werd gestemd.
Maar wat wil je ook met zo’n president – en vooral ook met zijn partij vol jaknikkers die bij ieder schandaal rond hem direct de rijen sluiten?
De lezer weet toch wel wat het ANC is, denken jullie? Of in elk geval de lezer die de jaren ‘80 enigszins bewust heeft meegemaakt? Free-ee Nelson Mandela!
De Mandela om wiens politieke en morele erfgoed afgelopen weken ordinair werd gevochten door de DA en ANC. Maimane claimde dat Mandela bij leven nu op de DA zou hebben gestemd. Daarop sleepte ANC-coryfee Winnie Madikizela-Mandela hem voor de rechter.
De EFF tenslotte is de luidruchtige radicaal-linkse partij van volksmenner Julius Mandela. Ook jong, maar wel charismatisch, en geen ex-priester. Wel ex-, want geroyeerd, ANC-er, en trouwens ook ex-Heineken liefhebber. Onder veel publiciteit viel hij pas stevig af, en drinkt tijdens publieke gelegenheden nu opzichtig water.
Malema spreekt met zijn opruiende boodschap en stijl zwarte stedelijke jongeren aan die inzien dat de democratie geen rechtvaardigheid en ook geen economische gelijkheid heeft gebracht. De partij bestaat pas drie jaar, maar is de derde partij van het land, die coalities – nieuw in een land waar het ANC tot nog toe gemiddeld 2/3 van de stemmen kreeg – kan maken of breken. Malema de kingmaker.
Zo, klaar met het college voor het blog.
Of moet ik ook nog uitleggen wie Rhodes en Kruger zijn….?
L: Uitstekend college! Tsja, aan die mannen kan ook wel een bijzin gewijd worden.
ik: Ik broed op iets heeeel kort en kernachtigs.
L: Grappig hoe strak je dat eruit hebt gegooid. Hoe vaak heb je dit college gegeven?
ik: Nog nooit, maar de politiek frustreert me hier vaak nogal, en dan komt het er bij dit soort gelegenheden soms ineens uit. Gevraagd of ongevraagd.
P: Perfect! En heel natuurlijk.
(Raakte even in de war door Julius Mandela maar dat was tikfout of autocorrectie?)
Misschien kun je om de lijn door te trekken Rhodes en Kruger ook een ex-iets noemen?
ik: Haha, Malema geäutocorrigeerd in Mandela! Zou ‘ie willen. Al heeft hij Mandela vorig jaar in een lezing in Oxford wel verweten tijdens zijn presidentschap de Freedom Charter in de uitverkoop te hebben gedaan, het beginselprogramma dat een coalitie van bevrijdingsbewegingen in 1955 sloot in Soweto, en dat de basis vormt voor de huidige Zuid-Afrikaanse grondwet. Maar hij klonk destijds als een jongetje dat zich langzaam is gaan realiseren dat zijn held niet onfeilbaar is.
Malema hengelde trouwens vlak voor de verkiezingen ineens naar een aai over zijn bol van Mbeki, Mandela’s directe opvolger. Mbeki ontving hem minzaam op audiëntie, zoals te volgen was op Twitter. Mbeki weigerde zich officieel tot een partij te bekennen, maar toen direct na Malema’s bezoekje een ANC-afgevaardigde hetzelfde probeerde, weigerde hij zelfs maar de deur voor hem open te doen.

coxkoxdxyaa1k50-jpg-large
De EFF Commander in Chief ging op de koffie (nu ja, water) bij de voormalige president

P: Was Mbeki niet de man die vond dat aids niet zo’n probleem was?
En die een minister benoemde die zei dat je aids met bieten kon genezen?
ik: Ja, die. Hij heeft zichzelf onlangs nog verdedigd, in een verlate rancuneuze zelfrechtvaardigingscampagne.
P: Vermoeiend.
ik: Ik heb mezelf de afgelopen weken natuurlijk wel de vraag gesteld wat ik zou stemmen als ik Zuid-Afrikaans burger was. Wat een onzinnig gedachtenexperiment is, want dat ben ik precies niet. Ik zou het geloof ik nogal vooringenomen vinden om te denken dat ik een partijpolitieke positie kan innemen, omdat ik de hele beladen geschiedenis van dit land niet heb doorleefd.
P: Mwah. Met al jouw kennis, ervaring in dat land etc. mag je van mij best een partijpolitieke positie innemen.
Op basis van alleen wat je hierboven schrijft zou ik, als ik een gok moest doen, denken dat je op de EFF zou stemmen.
ik: Hm, ik op het EFF stemmen? Toch niet. Ik ben een beetje bang voor die rumoerige groepen jongens (en een enkel meisje) met rode baretten. De enige keer dat ik in dit land bijna tastbare minachting, of misschien zelfs haat, heb gevoeld vanwege, naar ik aanneem, mijn kleur, was toen ik een EFF-er op een congres over de landkwestie in Zuid-Afrika na afloop wilde spreken over zijn presentatie. Hij had zojuist de vloer aangeveegd met white liberals(zelfverklaarde friends of the natives, merkte hij bijtend op – verschillende aanwezigen verlieten daarop de zaal). Ik complimenteerde hem met zijn scherpe presentatie, maar hij draaide zich om.
Tja, ik begreep toen ook wel dat hij niet om goedkeuring van iemand van mijn groep zat te wachten.
Ik ben natuurlijk typisch zo’n white liberal. [zie hier voor een column over de morele worstelingen van white liberals in Zuid-Afrika waar ik erg om moest lachen.]
P: Hm, ja. Alleen afgaand op je beschrijvingen hierboven lijkt ‘t alsof je meer sympathie voor ze hebt dan voor DA.
Wat betreft stemmen: eerste zwarte vrouw van DA?
Vroegen L. en ik ons af.
Als optie.
ik: Poeh, op deze manier kan ik niet slapen zo (mijn eigen schuld). Ik denk morgen na over iets waarin Rhodes en Kruger ex- in waren. En ik check even of er überhaupt wel verkiesbare zwarte vrouwelijke DA-ers bestaan.
Welterusten!
P: Oh, we houden je van je slaap. Dat is niet de bedoeling. Slaap lekker!
L: Slaap lekker!

De volgende dag:
ik: Hier dan waar Kruger en Rhodes ex- in waren (met dank aan M.)
Kruger (koosnaampje: Oom Paul)
Ex-Voortrekker
(de Voortrekkers waren de groep VOC-afstammelingen die uit protest over de afschaffing van de slavernij in de Kaap Kolonie door de Britten wegtrokken in hun ossenwagens, met uitsluitende medeneming van Bijbels, vuurwapens, vrouwen en kinderen, en in 1838 een massamoord uitvoerden op de Zulu’s in de Slag om de Bloedrivier; de oorsprongsmythe van het Afrikanerdom).
Ex-plaas baas (voor zijn politieke loopbaan begon runde Kruger een boerderij in Waterkloof).
President van de Boerenrepubliek Transvaal van 1883 tot 1900, dus tijdens en tussen de Anglo-Boeren oorlogen.
Liefhebber van de Bijbel.
En van biltong, de nationale snack van gedroogde reepjes wild (hoewel naamgever van het beroemdste wild park in Zuid-Afrika, gaf Kruger in privé toe dat wilde dieren hem alleen konden bekoren in de vorm van biltong).
L: Haha!
ik: Ex-inwoner van Hilversum (hij nam de benen toen de Boeren grote verliezen leden tijdens de Tweede Anglo-Boerenoorlog).
P: Hé, Hilversum! Daar zat ik dus gisteren in de bus toen ik je appte.
ik: Krugers naam geldt als synoniem voor Afrikanerdom.
Zijn beeld op het Kerkplein in Pretoria werd in 2015 beklad en is sindsdien afgezet met een groot hek.
P: Hé, dat is wat we vorig jaar gezien hebben, toch? Deze?

kruger_pretoria_marja-september-2015

P: Hm, je ziet alleen het hek niet.
ik: Motto: “Alles sal reg kom.”
(Kruger was een man van weinig woorden, en vermoedelijk analfabeet; zelfs deze woorden zijn ten onrechte aan hem toegeschreven).
Rhodes
Ex-porteur van de Britse kroon naar Zuid-Afrika.
Mijnmagnaat (diamanten en goud).
Oprichter van de Rand Club.
Zijn naam geldt als synoniem voor kolonialisme. Een beeld van hem in Kaapstad werd in 2015 besmeurd met uitwerpselen, en daarna helemaal verwijderd.
Ook op Oriel College in Oxford, Rhodes’ alma mater, riepen studenten om #RhodesMustFall
(overigens is nooit helemaal opgehelderd wat Rhodes precies in Oxford deed gedurende de twee semesters die hij er verbleef).
Motto: “Ik zou de planeten annexeren als ik kon.”
En: “Wij zijn het eerste ras in de wereld, en hoe meer van de wereld wij bewonen, hoe beter voor de mensheid… Als er een God bestaat, denk ik dat hij zou willen dat ik de kaart van Afrika zo veel mogelijk Brits rood zou schilderen.”
L: Zucht.
ik: Kruger en Rhodes waren tijdgenoten – beide overleden in het eerste decennium van de twintigste eeuw.
Maar eigenlijk zijn de ideologie en de waarden die beide heren belichamen zo ex- als die van Mandela.
Kijk maar naar de Rand Club.
Hm. Dit was dus allesbehalve kort en kernachtig…
O, en voor ik het vergeet, die nette schoenen.

schoenenselfie_432.jpg

ik: Tja, echt netjes kun je ze niet noemen, eerder Morticia Addams’ stijl, maar netter dan mijn dr. Martens…
L: Woohoo! Tof! (ook tegen die achtergrond)
P: Mooi juist!

Met dank aan L. en P.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s