Pionier

Mensen prijzen me nogal eens om mijn commitment als ze horen waar ik woon: het centrum van Johannesburg. Ze noemen me een pionier. Maar wacht, de pionier is een Europees koloniaal stereotype.

Tegeltjes die de Grote Trek verbeelden op de schouw in de Ou Klubsaal op de campus van de Universiteit van Pretoria. Foto’s door mijzelf

De pionier is een figuur die de ervaring, of misschien het verlangen, uitdrukt ‘als eerste’ onbekende en onontgonnen gebieden, het ‘donkere continent’, te betreden. Niet toevallig noemden de Boeren⎯de nakomelingen van VOC-schepelingen die zich in de zeventiende eeuw permanent vestigden rond Kaap de Goede Hoop⎯zichzelf ‘Voortrekkers’ toen ze aan het begin van de negentiende eeuw met hun huifkarren aan hun mythische Grote Trek uit de Kaap kolonie begonnen. Uit onvrede over de afschaffing van de slavernij door de Britten, die de kolonie na het failliet van de VOC hadden overgenomen, trokken ze weg naar het noordelijke Hoogveld, op zoek naar leeg land om er hun autonome Boerenrepublieken te stichten. Maar hoezo, ‘buiten de gebaande paden treden’? Is dat niet een element van het narratief van het lege land in Zuid-Afrika dat de kern vormt van de Afrikaner stichtingsmythe? Werden de ontdekkingsreiziger, de missionaris en de kolonist in Afrika niet steeds voorafgegaan door de lokale bevolking? De pionier is een geograaf of antropoloog die de lokale bevolking exotiseert, een missionaris met een beschavingsopdracht (Kiplings ‘white man’s burden’), of een imperialist.

Maar waarin pionier ik dan precies, en aan welke moeilijke taak committeer ik me? De paden in het centrum (CBD) van Johannesburg zijn al lang begaan, de structuren liggen er voorlopig op hun plaats. Persoonlijke en lokale ervaring en kennis zijn min of meer uitgekristalliseerd in een zekere normaliteit. Mensen leiden er zo goed en zo kwaad als het gaat een alledaags leven. Kinderen worden er groot gebracht, als baby op de rug van hun moeder rondgedragen, als peuter naar de crèche gebracht en als scholier geacht zelf naar school te lopen. In de spits zijn de straten vol hogeschoolstudenten en forenzen, winkelbedienden en bankmedewerkers in net pak, te voet of in de rij voor een mini taxibusje. Als ik soms aan het einde van de dag naar een café ga, dan zit het vol buurtbewoners die er net als ik een biertje drinken.

Straatleven

Wil ik soms laten zien hoe vooruitstrevend ik ben? Ik denk het niet. De belangrijkste redenen om naar het CBD te verhuizen waren de lage huren en het straatleven⎯de vitaliteit ervan, maar vooral ook dát er überhaupt sprake is van een openbaar leven, een unicum in post-Apartheid steden. In Pretoria zijn de straten zowel overdag als ’s nachts vrijwel uitgestorven. Er spelen geen kinderen op straat, niemand hangt er rond of maakt een doelloos wandelingetje. Vrijwel de enige mensen op straat zijn zwarte arbeiders, de bouwers, klussers, tuinlieden en schoonmakers die ’s ochtends vroeg met busjes en te voet voor hun werk de lange reis maken van ver buiten de stad gelegen townships en informal settlements en aan het einde van de middag weer terug (zoals overbekend hebben witte mensen en de kleine zwarte bovenklasse zich teruggetrokken achter hoge geëlektrificeerde muren en poorten met 24-uurs bewaking en armed response; ze verplaatsen zich vrijwel uitsluitend per auto en doen hun boodschappen in winkelcentra. Als geprivilegieerde burger hoef je op geen moment een voet in de openbare ruimte te zetten). En het centrum van Kaapstad mag dan volgens de reisgidsen gezellig zijn, het is een gezelligheid die het resultaat is van ruimtelijke segregatie en van een provinciale en stedelijke politiek van schoonvegen en aan het zicht onttrekken van zwarte en gekleurde armoede. De Tafelberg is een handige natuurlijke barrière, die alleen nog aangevuld hoefde te worden met ‘geluids’schermen langs het deel van de snelweg tussen het vliegveld en het stadscentrum dat door het gebied achter de Tafelberg loopt. In een inderdaad oogverblindend mooie stad waarvan de economie zoals een Uber-chauffeur me onlangs vertelde voor 70 % draait op toerisme, hoeft geen bezoeker armoede en ongelijkheid te zien.

Advertenties

Een gedachte over “Pionier

  1. Pingback: Bram Fischer | Essays over wereld

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s